هيچ نيروى ديگرى در كار نباشد و ما اين كره را روى سطح كاملًا صاف به حركت درآوريم اين گلوله تا ابد به حركت خود ادامه مىدهد بدون اينكه هيچ عاملى در كار باشد . قانون نيوتن مىگويد هر جسمى ، هر حركتى كه دارد حفظ مىكند مگر آنكه عاملى آن را تغيير بدهد . اگر عاملى اين حركت را سريع‌تر كند باز آن حالت دوم حفظ مىشود و اگر عاملى حركت را به صفر برساند جسم ساكن مىشود و همان حالت را حفظ مىكند . پس در مقابل آن اصل ارسطويى كه مىگويد جسم در حركت خود نيازمند به يك عامل و محرك است ، اين اصل مىگويد جسم در « حركت » خود نيازمند به هيچ عاملى نيست ، در « تغيير حركت » خود نيازمند به يك عامل است . پس [ در شرايط ايده آل فيزيكى ] اگر حركتى يكنواخت باشد مىتواند تا ابد به همان حالت باقى بماند ، يا اگر حركتى ايجاد شود مىتواند تا ابد ادامه پيدا كند بدون آنكه عاملى در كار باشد . اين اصل مهمى است كه امروزه مطرح است . حال سؤال اين است كه آيا اين اصل با اصولى كه ما در فلسفهء خودمان داريم منافات دارد ؟ پاسخ ايراد در اين اصل فيزيكى دو مطلب است . يكى آن چيزى كه به قول اينها تجارب علمى ثابت كرده است ، يعنى همين كه هر حالتى كه به جسم بدهيم ، به‌طور يكنواخت آن را حفظ مىكند مگر اينكه عاملى پيدا بشود و آن را تغيير بدهد . مطلب ديگر تفسير فلسفى و استنباط فلسفىاى است كه از اين اصل شده است و آن اين است كه پس حركت نيازمند به محرك نيست . جواب اين است كه اصل مطلب اينها درست است و با اصولى كه ما در باب حركت طبعى و حركت قسرى خواهيم گفت و مخصوصاً نكته‌اى كه مرحوم آخوند در اواخر باب قوه و فعل از بوعلى سينا نقل مىكند منافى نيست ، ولى در عين حال تفسير فلسفى اين اصل علمى اين نيست كه حركت بىنياز از محرك است . براى توضيح مطلب بايد منتظر بمانيم تا ابتدا در فصلهاى بعدى بحث حركت طبعى و حركت قسرى را و نيز توجيهى كه در باب حركت طبعى و قسرى و نيز نحوهء عليت جسم براى حركت وجود دارد مورد بحث قرار دهيم . فعلًا از اين مطلب مىگذريم . يك نكتهء فوق العاده‌اى هم در اينجا هست كه ما را به همان اصلى كه در فيزيك